ҚАУЫМДАСТЫҚ АУДАРМАШЫЛАР АРАСЫНДАҒЫ ТУЫНДЫ ТРАВМАЛЫҚ СТРЕСС: ЛИНГВИСТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ АУДАРМАТАНУЛЫҚ КӨЗҚАРАС
Кілт сөздер:
туынды травматикалық стресс, қауымдастық аудармашылар, қауымдастық аударма, эмоциялық еңбек, туынды эмпатия, мемлекеттік қызметтер саласындағы аударма, аудармашылардың әл-ауқаты, травмалық әсер, ҚазақстанАңдатпа
Бұл мақалада травмалық тәжірибемен байланысты жағдайларда жұмыс істейтін қауымдастық аудармашылар арасындағы туынды травмалық стресс (ТТС) туралы зерттеулерге жан-жақты талдау жасалған. Аударматану, психология және сабақтас пәндер саласындағы зерттеулерді біріктіретін пәнаралық шолу негізінде қауымдастық аударма құқықтық, медициналық және мемлекеттік контекстерде травмалық нарративтердің тұрақты әсерінен туындайтын жоғары эмоциялық жүктемесі бар кәсіби қызмет ретінде қарастырылады. Эмоциялық еңбек және эмпатия ұғымдарына ерекше көңіл бөлінеді. Мақалада ТТС-тің психологиялық және физикалық салдары, соның ішінде эмоциялық шаршау, кәсіби шаршау, мазасыздық, депрессия және ұйқының бұзылуы туралы эмпирикалық деректер жинақталған, сондай-ақ компенсаторлық посттравмалық өсу феномені турасындағы жаңа зерттеулер қарастырылған. Сонымен қатар, шолу қауымдастық аудармашылар үшін жүйелі кәсіби дайындықтың, институционалдық қолдаудың және өзіне-өзі көмектесу ресурстарының жоқтығын көрсетеді. Қауымдастық аударма посткеңестік және Орталық Азия контекстерінде, оның ішінде Қазақстанда кеңінен таралған, бірақ жеткілікті реттелмеген әрі толық зерттелмеген сала екеніне ерекше назар аударылды. Мақалада қолданыстағы зерттеулердегі негізгі олқылықтар анықталып, контекстік-бағдарланған ғылыми жұмыстардың, сондай-ақ білім беру және кәсіби саясатқа аудармашыларды оқыту мен қолдау жүйелеріне травмалық деректерге байланысты жұмысқа негізделген тәсілдерін қосудың қажеттілігі негізделген.
Әдебиеттер тізімі
1. Administrative Procedural and Process-Related Code of The Republic of Kazakhstan No. 350-VI, art.,35. (2020).
2. Crezee, I., Burn, J., & Ngo, H. (2015). Teaching interpreters about self-care. International Journal of Interpreter Education, 7(1), 74-83. http://www.cit-asl.org/new/teaching-interpreters-about-self-care-7-1/
3. Criminal Procedure Code of the Republic of Kazakhstan, No. 231-V, art. 81. (2014)
4. Doherty, S. M., MacIntyre, A. M., & Wyne, T. (2010). How does it feel for you? The emotional impact and specific challenges of mental health interpreting. Mental Health Review Journal, 15(3), 31-44. https://doi.org/10.5042/mhrj.2010.0657
5. Figley, C. R. (1995). Compassion Fatigue as Secondary Traumatic Stress Disorder: An Overview. In Figley, C. R (Ed.), Compassion fatigue: Coping with secondary traumatic stress disorder in those who treat the traumatized, 1-20. Routledge.
6. Green, T. D. C. (2003). Vicarious Traumatisation and Secondary Traumatic Stress Among Interpreters and Translators [Doctoral dissertation, University of Surrey] ProQuest Dissertations and Theses Global.
7. Hochschild, A. R. (1983). The managed heart: Commercialization of human feeling. University of California Press.
8. Kindermann, D., Schmid, C., Derreza-Greeven, C., Huhn, D., Kohl, R. M., Junne, F., Schleyer, M., Daniels, J. K., Ditzen, B., Herzog, W., & Nikendei, C. (2017). Prevalence of and risk factors for secondary Traumatization in Interpreters for Refugees: A Cross-Sectional Study. Psychopathology, 50(4), 262-272. https://doi.org/10.1159/000477670
9. Lai, M., & Costello, S. (2020). Professional Interpreters and Vicarious Trauma: An Australian perspective. Qualitative Health Research, 31(1), 70-85. https://doi.org/10.1177/1049732320951962
10. Mehus, C. J., & Becher, E. H. (2015). Secondary traumatic stress, burnout, and compassion satisfaction in a sample of spoken-language interpreters. Traumatology an International Journal, 22(4), 249–254. https://doi.org/10.1037/trm0000023
11. Sanders, M., (1992). Training for community interpreters. In Picken, C. (Ed.), ITI Conference 6 Proceedings, 45-50. Aslib.
12. Splevins, K. A., Cohen, K., Joseph, S., Murray, C., & Bowley, J. (2010b). Vicarious posttraumatic growth among interpreters. Qualitative Health Research, 20(12), 1705–1716. https://doi.org/10.1177/1049732310377457
13. Sprang, G., Ford, J., Kerig, P., & Bride, B. (2018). Defining secondary traumatic stress and developing targeted assessments and interventions: Lessons learned from research and leading experts. Traumatology an International Journal, 25(2), 72–81. https://doi.org/10.1037/trm0000180
Жүктеулер
Жарияланды
Журналдың саны
Бөлім
Лицензия
Авторлық құқық (c) 2026 Адия Талгаткызы Балтабекова, Гульшат Бакытжановна Тусупова (Автор)
Бұл жұмыс Creative Commons атрибуты бойынша лицензияланған. 4.0 Халықаралық лицензия.
Бұл жұмыс Creative Commons Attribution 4.0 International License халықаралық лицензиясы бойынша қолжетімді.
